วิธีคำนวณเวลา หาช่วงเวลาและบวกลบชั่วโมง

การคํานวณเวลาทำได้ง่ายที่สุดด้วยการแปลงทุกอย่างให้เป็น "นาที" ก่อน แล้วค่อยแปลงกลับเป็นชั่วโมงและนาที เช่น จาก 09:15 ถึง 17:40 ให้แปลงเป็น 555 นาที และ 1060 นาที ผลต่างคือ 505 นาที ซึ่งเท่ากับ 8 ชั่วโมง 25 นาที เพราะ 505 หารด้วย 60 ได้ 8 เศษ 25 หลักการเดียวกันนี้ใช้ได้กับทั้งการหาช่วงเวลา การบวกลบชั่วโมง และการข้ามเที่ยงคืน

ทำไมการคํานวณเวลาถึงผิดง่ายกว่าที่คิด

ปัญหาหลักคือเวลาไม่ได้อยู่ในระบบฐานสิบ นาทีและวินาทีใช้ฐาน 60 ส่วนชั่วโมงใช้ฐาน 24 เมื่อเราเผลอลบตรง ๆ แบบเลขทศนิยม เช่น คิดว่า 17.40 ลบ 9.15 เท่ากับ 8.25 ชั่วโมง ตัวเลขจะดูใกล้เคียงจนน่าเชื่อ แต่ความหมายต่างกัน เพราะ 8 ชั่วโมง 25 นาที ไม่เท่ากับ 8.25 ชั่วโมง โดย 8.25 ชั่วโมงคือ 8 ชั่วโมง 15 นาที ความคลาดเคลื่อน 10 นาทีต่อวันนี้เอง ที่ทำให้ยอดชั่วโมงทำงานสิ้นเดือนไม่ตรงกับความเป็นจริง

ทางแก้ที่ปลอดภัยคือใช้หน่วยเดียวตลอดกระบวนการ แปลงเป็นนาทีทั้งหมด คำนวณด้วยการบวกลบธรรมดา แล้วจึงแปลงกลับตอนสุดท้าย วิธีนี้ตัดโอกาสผิดพลาดจากการยืมและทดข้ามหน่วยออกไปเกือบทั้งหมด และยังใช้กับเครื่องคิดเลขออนไลน์ธรรมดาได้โดยไม่ต้องมีฟังก์ชันพิเศษ

สูตรหาผลต่างระหว่างเวลาสองจุด

ขั้นตอนมีสามข้อสั้น ๆ และใช้ได้กับทุกกรณี

• ขั้นที่ 1 แปลงเป็นนาที โดยใช้สูตร ชั่วโมง คูณ 60 บวก นาที เช่น 09:15 ได้ 9 คูณ 60 บวก 15 เท่ากับ 555 นาที และ 17:40 ได้ 17 คูณ 60 บวก 40 เท่ากับ 1060 นาที
• ขั้นที่ 2 ลบกัน 1060 ลบ 555 เท่ากับ 505 นาที
• ขั้นที่ 3 แปลงกลับ นำ 505 หารด้วย 60 ได้ผลลัพธ์เต็ม 8 และเศษ 25 จึงอ่านว่า 8 ชั่วโมง 25 นาที

ถ้าใช้เครื่องคิดเลขที่ไม่มีปุ่มหารเอาเศษ ให้กด 505 หาร 60 จะได้ 8.4166 ให้ดูเฉพาะจำนวนเต็มคือ 8 ชั่วโมง แล้วนำ 8 คูณ 60 เท่ากับ 480 ก่อนนำ 505 ลบ 480 จะเหลือ 25 นาทีพอดี

วิธีคํานวณเวลาที่ข้ามเที่ยงคืน

กรณีเข้ากะดึกคือจุดที่คนพลาดมากที่สุด เช่น เข้างาน 22:30 และเลิกงาน 06:10 ของวันถัดไป ถ้าลบตรง ๆ จะได้ค่าติดลบซึ่งไม่มีความหมาย วิธีที่ถูกคือบวก 24 ชั่วโมง หรือ 1440 นาที ให้กับเวลาเลิกงานก่อน

• เวลาเข้า 22:30 เท่ากับ 1350 นาที
• เวลาเลิก 06:10 เท่ากับ 370 นาที เมื่อบวก 1440 จะได้ 1810 นาที
• ผลต่าง 1810 ลบ 1350 เท่ากับ 460 นาที ซึ่งเท่ากับ 7 ชั่วโมง 40 นาที

กฎง่าย ๆ ที่จำได้เลยคือ ถ้าเวลาสิ้นสุดน้อยกว่าเวลาเริ่มต้น แปลว่าข้ามวันแล้ว ให้บวก 1440 นาทีเข้าไปหนึ่งครั้งเสมอ

การบวกลบชั่วโมงและนาทีแบบไม่พลาด

เวลาบวกระยะเวลาเข้ากับเวลานาฬิกา ให้บวกนาทีกับนาที ชั่วโมงกับชั่วโมง แล้วจัดระเบียบทีหลัง ตัวอย่างเช่น 13:45 บวกอีก 3 ชั่วโมง 50 นาที นาทีรวมได้ 45 บวก 50 เท่ากับ 95 นาที ซึ่งเกิน 60 จึงทดเป็น 1 ชั่วโมง เหลือเศษ 35 นาที ส่วนชั่วโมงได้ 13 บวก 3 บวก 1 ที่ทดมา เท่ากับ 17 ผลลัพธ์คือ 17:35

ฝั่งการลบใช้หลักยืมกลับด้าน เช่น 02:20 ลบ 4 ชั่วโมง 35 นาที นาที 20 ลบ 35 ไม่พอ ให้ยืม 1 ชั่วโมงมาเป็น 60 นาที กลายเป็น 80 ลบ 35 เท่ากับ 45 นาที ส่วนชั่วโมงเหลือ 1 ลบ 4 ได้ค่าติดลบ จึงบวก 24 เข้าไปได้ 21 ผลลัพธ์คือ 21:45 ของวันก่อนหน้า

สำหรับการรวมหลายช่วง เช่น งานสามชิ้นใช้เวลา 3 ชั่วโมง 15 นาที 2 ชั่วโมง 50 นาที และ 1 ชั่วโมง 40 นาที ให้แปลงเป็น 195 บวก 170 บวก 100 เท่ากับ 465 นาที เมื่อหารด้วย 60 ได้ 7 เศษ 45 จึงรวมเป็น 7 ชั่วโมง 45 นาที

การแปลงระบบ 24 ชั่วโมงกับระบบ 12 ชั่วโมง

ระบบ 24 ชั่วโมงนับตั้งแต่ 00:00 ถึง 23:59 ส่วนระบบ 12 ชั่วโมงแบ่งเป็น AM และ PM การแปลงมีกฎเพียงไม่กี่ข้อ

• เวลา PM ตั้งแต่ 1 ถึง 11 ให้บวก 12 เช่น 5:30 PM เท่ากับ 17:30
• เวลา AM ตั้งแต่ 1 ถึง 11 ใช้ตัวเลขเดิม เช่น 9:15 AM เท่ากับ 09:15
• เที่ยงคืน 12:00 AM คือ 00:00 ส่วนเที่ยงวัน 12:00 PM คือ 12:00 สองข้อนี้เป็นข้อยกเว้นที่สลับกันบ่อยที่สุด
• แปลงกลับจาก 24 เป็น 12 ชั่วโมง ถ้าตัวเลขมากกว่า 12 ให้ลบ 12 แล้วเติม PM เช่น 21:45 ลบ 12 ได้ 9:45 PM

แปลงเวลาเป็นทศนิยมสำหรับคิดค่าแรง

ระบบเงินเดือนและใบแจ้งหนี้ส่วนใหญ่ต้องการชั่วโมงแบบทศนิยม ไม่ใช่ชั่วโมงกับนาที สูตรคือนำจำนวนนาทีหารด้วย 60 เช่น 7 ชั่วโมง 45 นาที ได้ 45 หาร 60 เท่ากับ 0.75 จึงเขียนเป็น 7.75 ชั่วโมง และในทางกลับกัน 0.75 ชั่วโมง คูณ 60 ก็ได้ 45 นาทีเช่นเดิม

ลองต่อยอดจากตัวอย่างแรก กะทำงาน 09:15 ถึง 17:40 คือ 505 นาที เมื่อหารด้วย 60 ได้ 8.4166 ชั่วโมง หากค่าแรงชั่วโมงละ 320 บาท ค่าแรงของกะนั้นคือ 320 คูณ 8.4166 เท่ากับ 2,693.33 บาท โดยประมาณ ตัวเลขนี้เป็นเพียงตัวอย่างการคำนวณ ไม่ใช่อัตราค่าจ้างอ้างอิงใด ๆ

ถ้าต้องคำนวณค่าที่อิงกับช่วงเวลายาว ๆ อย่างจำนวนวันหรือจำนวนปี หลักคิดเรื่องการแปลงหน่วยก่อนคำนวณก็ใช้ได้เหมือนกัน อ่านต่อได้ที่บทความ วิธีคำนวณอายุจากวันเกิด ซึ่งอธิบายการนับข้ามเดือนและปีอธิกสุรทินไว้อย่างละเอียด

สรุปขั้นตอนที่ควรจำ

• แปลงทุกเวลาเป็นนาทีก่อนเสมอ ด้วยสูตร ชั่วโมง คูณ 60 บวก นาที
• ถ้าเวลาสิ้นสุดน้อยกว่าเวลาเริ่ม ให้บวก 1440 นาทีเพื่อชดเชยการข้ามวัน
• แปลงกลับด้วยการหาร 60 ผลลัพธ์เต็มคือชั่วโมง เศษคือนาที
• อย่าสับสนระหว่าง 8 ชั่วโมง 25 นาที กับ 8.25 ชั่วโมง เพราะต่างกัน 10 นาที
• หักเวลาพักออกเป็นนาทีก่อนแปลงกลับ เช่น 505 นาที หักพัก 60 นาที เหลือ 445 นาที หรือ 7 ชั่วโมง 25 นาที