คำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้

คำตอบโดยย่อ: การคำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้ทำได้โดยนำค่าใช้จ่ายรวมในช่วงเวลาหนึ่งหารด้วยรายได้รวมในช่วงเวลาเดียวกัน แล้วคูณด้วย 100 เช่น มีรายได้เดือนละ 30,000 บาท และมีรายจ่าย 20,000 บาท จะมีสัดส่วนค่าใช้จ่ายเท่ากับ 66.67% ของรายได้

สูตรคำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้

การคำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้เป็นวิธีตรวจสอบว่าเงินที่ได้รับในแต่ละเดือนถูกนำไปใช้จ่ายมากน้อยเพียงใด โดยเปรียบเทียบรายจ่ายทั้งหมดกับรายได้รวม เพื่อให้เห็นภาพรวมของภาระค่าใช้จ่ายและเงินที่ยังเหลือสำหรับการออมหรือใช้จ่ายด้านอื่น

สูตรคำนวณมีดังนี้

เปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้ = (ค่าใช้จ่ายรวม ÷ รายได้รวม) × 100

ตัวเลขแต่ละส่วนมีความหมายดังนี้

• ค่าใช้จ่ายรวม: เงินที่จ่ายออกไปทั้งหมดในช่วงเวลาที่ต้องการวิเคราะห์ เช่น ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าที่พัก ค่าสาธารณูปโภค ค่าผ่อนชำระ และค่าใช้จ่ายส่วนตัว
• รายได้รวม: เงินที่ได้รับในช่วงเวลาเดียวกัน อาจประกอบด้วยเงินเดือน รายได้ประจำ รายได้เสริม และรายได้จากแหล่งอื่นที่ได้รับจริงในช่วงนั้น
• 100: ตัวคูณสำหรับแปลงผลลัพธ์จากอัตราส่วนให้เป็นเปอร์เซ็นต์หรือร้อยละ

ตัวอย่างการใช้สูตรคำนวณ

สมมติว่ามีรายได้รวมเดือนละ 30,000 บาท และมีค่าใช้จ่ายรวม 18,000 บาท สามารถคำนวณได้ดังนี้

1. นำค่าใช้จ่ายรวมตั้งต้น คือ 18,000 บาท
2. หารด้วยรายได้รวม 30,000 บาท
3. นำผลลัพธ์ที่ได้คูณด้วย 100

ดังนั้น

18,000 ÷ 30,000 × 100 = 60%

หมายความว่า รายได้ทั้งหมดถูกใช้ไปกับค่าใช้จ่าย 60% และเหลืออีก 40% หรือ 12,000 บาท ก่อนนำไปจัดสรรเป็นเงินออม เงินลงทุน หรือค่าใช้จ่ายอื่นที่ยังไม่ได้รวมในรายการ

หากต้องการทำความเข้าใจการหาร้อยละจากจำนวนเงินเพิ่มเติม สามารถอ่านเรื่อง 3% ของ 10,000 บาท เท่ากับเท่าไหร่ เพื่อดูหลักการคำนวณเปอร์เซ็นต์พื้นฐานได้

ดูเพิ่มเติม: วิธีคำนวณเปอร์เซ็นต์ด้วยเครื่องคิดเลข ฉบับเข้าใจง่าย | เครื่องคิดเลข

ตัวอย่างคำนวณค่าใช้จ่ายต่อรายได้แบบรายเดือน

การดูสูตรเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เห็นภาพว่าควรรวมค่าใช้จ่ายประเภทใดบ้าง ลองพิจารณาตัวอย่างของคนทำงานที่มีรายได้ต่อเดือน 30,000 บาท โดยแบ่งรายจ่ายตามประเภทที่เกิดขึ้นเป็นประจำ

ขั้นตอนที่ 1 รวบรวมรายได้ต่อเดือน

สมมติว่ามีรายได้จากเงินเดือน 27,000 บาท และมีรายได้เสริมจากงานพิเศษอีก 3,000 บาท เมื่อนำมารวมกันจะได้รายได้ทั้งหมดดังนี้

แหล่งรายได้	จำนวนเงิน
เงินเดือน	27,000 บาท
รายได้เสริม	3,000 บาท
รายได้รวม	30,000 บาท

ควรใช้รายได้ที่ได้รับในช่วงเดือนเดียวกับค่าใช้จ่ายที่กำลังตรวจสอบ หากรายได้เสริมไม่แน่นอน อาจแยกบันทึกไว้ต่างหากเพื่อให้เห็นความแตกต่างระหว่างรายได้ประจำกับรายได้ที่เปลี่ยนแปลงในแต่ละเดือน

ขั้นตอนที่ 2 แยกค่าใช้จ่ายตามประเภท

ตัวอย่างการจัดทำรายการค่าใช้จ่ายรายเดือนมีดังนี้

ประเภทค่าใช้จ่าย	จำนวนเงิน	เปอร์เซ็นต์ของรายได้
ค่าอาหาร	6,000 บาท	20%
ค่าเดินทาง	2,000 บาท	6.67%
ค่าที่พัก	8,000 บาท	26.67%
ค่าน้ำและค่าไฟ	1,500 บาท	5%
ค่าผ่อนชำระหนี้	3,000 บาท	10%
รวมค่าใช้จ่าย	20,500 บาท	68.34%*

*เปอร์เซ็นต์รวมแสดงจากการปัดเศษ โดยผลคำนวณจริงคือประมาณ 68.33%

การแยกรายจ่ายแบบนี้ช่วยให้เห็นว่าค่าใช้จ่ายประเภทใดใช้เงินมากที่สุด ในตัวอย่างนี้ค่าที่พักเป็นรายการที่มีสัดส่วนสูงที่สุด รองลงมาคือค่าอาหาร จึงสามารถนำข้อมูลไปพิจารณาว่ามีรายการใดที่ปรับลดได้โดยไม่กระทบความจำเป็นในชีวิตประจำวันมากเกินไป

ขั้นตอนที่ 3 คำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายรวม

เมื่อรวบรวมรายจ่ายครบแล้ว ให้นำค่าใช้จ่ายทั้งหมดมาบวกกัน

6,000 + 2,000 + 8,000 + 1,500 + 3,000 = 20,500 บาท

จากนั้นแทนค่าลงในสูตร

20,500 ÷ 30,000 × 100 = 68.33%

ผลลัพธ์หมายความว่า ในทุก ๆ 100 บาทที่ได้รับ จะมีเงินประมาณ 68.33 บาทถูกนำไปใช้จ่ายตามรายการที่บันทึกไว้

ขั้นตอนที่ 4 ตรวจสอบเงินคงเหลือ

หลังจากหาสัดส่วนค่าใช้จ่ายแล้ว ควรตรวจสอบจำนวนเงินที่เหลือด้วย เพื่อให้ทราบว่ายังมีเงินสำหรับเป้าหมายทางการเงินอื่นเท่าใด

รายได้รวม 30,000 - ค่าใช้จ่ายรวม 20,500 = 9,500 บาท

ดังนั้น เงินคงเหลือเท่ากับ 31.67% ของรายได้ หรือ 9,500 บาท ซึ่งสามารถนำไปแบ่งเป็นเงินออม เงินสำรองฉุกเฉิน หรือค่าใช้จ่ายอื่นที่ยังไม่ได้รวมในรายการได้ ทั้งนี้ควรตรวจสอบว่ามีรายจ่ายที่ตกหล่นหรือไม่ก่อนสรุปยอดเงินเหลือจริง

การแปลผลเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่าย

ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ไม่ได้บอกโดยตรงว่าการใช้จ่ายดีหรือไม่ดี แต่ช่วยให้เห็นภาระรายจ่ายเมื่อเทียบกับรายได้ โดยสามารถใช้แนวทางต่อไปนี้ในการพิจารณา

ผลการคำนวณ	แนวทางพิจารณา
ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า 50%	ตรวจสอบว่าสามารถจัดสรรเงินส่วนที่เหลือไปสู่เป้าหมายการออมได้อย่างไร
ค่าใช้จ่าย 50–70%	พิจารณาความสมดุลระหว่างรายจ่ายประจำ เงินออม และค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น
ค่าใช้จ่าย 70–90%	ตรวจสอบรายการที่ลดหรือปรับเปลี่ยนได้ และวางแผนเงินสำรองให้เหมาะสม
ค่าใช้จ่ายมากกว่า 90%	ควรตรวจสอบภาระรายจ่ายอย่างละเอียด เพราะมีเงินเหลือสำหรับรองรับค่าใช้จ่ายที่ไม่คาดคิดค่อนข้างจำกัด

ช่วงเปอร์เซ็นต์ข้างต้นเป็นเพียงแนวทางช่วยตรวจสอบงบประมาณ ไม่ใช่เกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ตัดสินฐานะทางการเงินของทุกคน เพราะแต่ละคนมีรายได้ ภาระครอบครัว ค่าครองชีพ และภาระหนี้สินแตกต่างกัน

ควรใช้รายได้ก่อนหักภาษีหรือรายได้สุทธิในการคำนวณ

การเลือกตัวเลขรายได้มาเป็นฐานคำนวณมีผลต่อเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายที่ได้ โดยทั่วไปสามารถใช้ได้ทั้งรายได้ก่อนหักภาษีและรายได้สุทธิ แต่ควรเลือกให้ตรงกับวัตถุประสงค์ของการวิเคราะห์ และไม่ควรนำรายได้คนละประเภทมาเปรียบเทียบกับค่าใช้จ่ายโดยไม่ตรวจสอบความแตกต่าง

รายได้ก่อนหักภาษีเหมาะกับการวิเคราะห์ภาพรวม

รายได้ก่อนหักภาษีคือรายได้ที่ได้รับก่อนนำรายการหักต่าง ๆ เช่น ภาษีเงินได้และเงินสมทบที่เกี่ยวข้องมาหักออก เหมาะสำหรับการดูภาพรวมของรายได้จากการทำงาน หรือการเปรียบเทียบรายได้กับรายได้ในช่วงเวลาอื่น

อย่างไรก็ตาม เงินจำนวนนี้ไม่ใช่เงินที่สามารถนำมาใช้จ่ายได้ทั้งหมด เพราะยังมีรายการหักก่อนที่เงินจะเข้าบัญชีจริง

รายได้สุทธิเหมาะกับการจัดทำงบประมาณส่วนบุคคล

รายได้สุทธิคือเงินที่เหลือหลังจากหักรายการต่าง ๆ จากรายได้ก่อนหักภาษีตามที่เกี่ยวข้องแล้ว สำหรับการวางแผนค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน การใช้เงินที่ได้รับจริงหรือเงินที่สามารถนำมาใช้ได้จะช่วยให้เห็นภาระรายจ่ายได้ใกล้เคียงกับสถานการณ์จริงมากกว่า

ตัวอย่างเช่น มีเงินเดือนก่อนหักรายการต่าง ๆ 30,000 บาท แต่ได้รับเงินเข้าบัญชีจริง 27,000 บาท และมีค่าใช้จ่ายรายเดือน 20,000 บาท

ฐานรายได้	วิธีคำนวณ	สัดส่วนค่าใช้จ่าย
รายได้ก่อนหักภาษี	20,000 ÷ 30,000 × 100	66.67%
รายได้สุทธิ	20,000 ÷ 27,000 × 100	74.07%

จะเห็นว่าการใช้ฐานรายได้ต่างกันทำให้เปอร์เซ็นต์ที่คำนวณได้แตกต่างกัน แม้จะมีค่าใช้จ่ายเท่าเดิมก็ตาม หากต้องการทราบว่าเงินที่ได้รับจริงถูกใช้ไปมากน้อยเพียงใด ควรใช้รายได้สุทธิเป็นตัวหาร

เลือกฐานรายได้ให้ตรงกับวัตถุประสงค์

• วางแผนค่าใช้จ่ายประจำวัน: ใช้รายได้สุทธิที่ได้รับจริง เพื่อประเมินว่าเงินในบัญชีเพียงพอกับรายจ่ายหรือไม่
• เปรียบเทียบรายได้จากการทำงาน: ใช้รายได้ก่อนหักภาษี หากต้องการเปรียบเทียบค่าตอบแทนโดยยังไม่รวมรายการหัก
• ตรวจสอบภาระค่าใช้จ่ายระยะยาว: ใช้ฐานรายได้เดียวกันทุกเดือน เพื่อให้เปรียบเทียบแนวโน้มได้อย่างสม่ำเสมอ
• วางแผนเมื่อมีรายได้หลายทาง: รวมรายได้ที่ได้รับจริงในช่วงเวลานั้น และแยกรายได้ที่ไม่แน่นอนออกมาเพื่อป้องกันการประเมินเงินที่ใช้ได้สูงเกินไป

ข้อควรระวังคือ ต้องใช้ฐานรายได้และค่าใช้จ่ายในช่วงเวลาเดียวกัน เช่น รายได้สุทธิรายเดือนควรเปรียบเทียบกับค่าใช้จ่ายรายเดือน ไม่ควรนำรายได้ทั้งปีมาเปรียบเทียบกับรายจ่ายเพียงหนึ่งเดือน เพราะจะทำให้ผลลัพธ์คลาดเคลื่อนอย่างมาก

วิธีใช้เครื่องคิดเลขและ Excel หาสัดส่วนค่าใช้จ่าย

เมื่อรวบรวมรายได้และค่าใช้จ่ายครบแล้ว สามารถใช้เครื่องคิดเลขทั่วไปหรือ Excel เพื่อหาสัดส่วนค่าใช้จ่ายต่อรายได้ได้ โดยใช้สูตรเดียวกัน คือ ค่าใช้จ่ายรวมหารด้วยรายได้ แล้วคูณด้วย 100 ไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องคิดเลขทางการเงินโดยเฉพาะ

จัดตารางรายเดือนเพื่อเปรียบเทียบ

หากต้องการดูแนวโน้มการใช้เงิน สามารถเพิ่มคอลัมน์รายได้ ค่าใช้จ่าย และเปอร์เซ็นต์ของแต่ละเดือน เช่น

เดือน	รายได้	ค่าใช้จ่าย	สัดส่วน
เดือนที่ 1	30,000	21,000	70%
เดือนที่ 2	30,000	24,000	80%
เดือนที่ 3	32,000	22,400	70%

ข้อมูลลักษณะนี้ช่วยให้เห็นว่าเดือนใดมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับรายได้ และสามารถตรวจสอบรายการที่ทำให้สัดส่วนเปลี่ยนแปลงได้ง่ายขึ้น

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการคำนวณค่าใช้จ่ายต่อรายได้

แม้สูตรจะไม่ซับซ้อน แต่การเลือกตัวเลขผิดหรือใช้ข้อมูลคนละช่วงเวลาอาจทำให้ผลลัพธ์คลาดเคลื่อนได้ ควรตรวจสอบประเด็นต่อไปนี้ก่อนนำเปอร์เซ็นต์ไปใช้วางแผนงบประมาณ

นำรายได้รวมมาเปรียบเทียบกับค่าใช้จ่ายคนละฐาน

ควรระบุให้ชัดเจนว่ากำลังใช้รายได้ก่อนหักภาษีหรือรายได้สุทธิ หากนำค่าใช้จ่ายที่จ่ายจากเงินหลังหักภาษีไปเปรียบเทียบกับรายได้ก่อนหักภาษี ผลลัพธ์จะไม่สะท้อนสัดส่วนเงินที่สามารถนำมาใช้จ่ายได้จริงอย่างตรงไปตรงมา

วิธีแก้คือเลือกฐานรายได้ให้เหมาะกับวัตถุประสงค์ หากต้องการดูว่าเงินที่ได้รับจริงถูกใช้ไปเท่าไร ควรใช้รายได้สุทธิเป็นตัวหาร

ลืมนับค่าใช้จ่ายบางรายการ

การนับเฉพาะค่าอาหาร ค่าเดินทาง และค่าที่พัก แต่ไม่รวมค่างวดหนี้ เบี้ยประกัน ค่าสมัครสมาชิก หรือค่าใช้จ่ายรายปี อาจทำให้ค่าใช้จ่ายรวมต่ำกว่าความเป็นจริง

สำหรับรายการที่ไม่ได้จ่ายทุกเดือน สามารถแยกบันทึกไว้และเฉลี่ยเป็นค่าใช้จ่ายรายเดือนเพื่อใช้วางแผนได้ แต่ควรแยกให้ชัดเจนระหว่างยอดที่จ่ายจริงกับยอดเฉลี่ยเพื่อไม่ให้เกิดการนับซ้ำ

นำข้อมูลรายวัน รายสัปดาห์ และรายเดือนมารวมกัน

ตัวตั้งและตัวหารต้องเป็นช่วงเวลาเดียวกัน เช่น ค่าใช้จ่ายทั้งเดือนควรเปรียบเทียบกับรายได้ทั้งเดือน ไม่ควรนำค่าใช้จ่ายหนึ่งสัปดาห์ไปหารด้วยรายได้ทั้งเดือนโดยไม่ปรับช่วงเวลาให้ตรงกัน

สับสนระหว่างเปอร์เซ็นต์กับจำนวนเงินคงเหลือ

เปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่าย 70% ไม่ได้หมายความว่าเหลือเงิน 70% แต่หมายถึงใช้เงินไปแล้ว 70% ของรายได้ หากต้องการหาสัดส่วนเงินที่เหลือ ให้ใช้สูตร

เปอร์เซ็นต์เงินคงเหลือ = (รายได้ - ค่าใช้จ่ายรวม) ÷ รายได้ × 100

ตัวอย่าง หากรายได้ 30,000 บาท และค่าใช้จ่าย 21,000 บาท จะเหลือเงิน 9,000 บาท หรือคิดเป็น 30% ของรายได้

ปัดเศษตัวเลขเร็วเกินไป

หากต้องเปรียบเทียบหลายเดือน ควรเก็บค่าทศนิยมไว้ในสูตรก่อน แล้วจึงกำหนดจำนวนตำแหน่งทศนิยมที่แสดงผล เช่น 1 หรือ 2 ตำแหน่ง การปัดเศษระหว่างคำนวณอาจทำให้ผลรวมและการเปรียบเทียบคลาดเคลื่อนได้

กรณีรายได้ไม่แน่นอนหรือไม่มีรายได้ในบางเดือน

ผู้ที่ทำงานอิสระ รับค่าคอมมิชชัน ทำธุรกิจส่วนตัว หรือมีรายได้ตามฤดูกาล อาจมีรายได้แต่ละเดือนไม่เท่ากัน การใช้รายได้ของเดือนใดเดือนหนึ่งเป็นฐานเพียงอย่างเดียวจึงอาจทำให้เห็นภาพการเงินไม่ครบถ้วน

รายได้เปลี่ยนแปลงในแต่ละเดือน

หากรายได้ไม่แน่นอน ควรบันทึกรายได้และค่าใช้จ่ายแยกเป็นรายเดือน แล้วคำนวณเปอร์เซ็นต์ของแต่ละเดือนก่อน จากนั้นจึงพิจารณาค่าเฉลี่ยหรือภาพรวมตามช่วงเวลาที่ต้องการ

ตัวอย่างเช่น

เดือน	รายได้	ค่าใช้จ่าย	สัดส่วนค่าใช้จ่าย
เดือนที่ 1	25,000 บาท	20,000 บาท	80%
เดือนที่ 2	35,000 บาท	24,500 บาท	70%
เดือนที่ 3	20,000 บาท	18,000 บาท	90%

จะเห็นว่าแม้ค่าใช้จ่ายในแต่ละเดือนจะไม่เท่ากัน แต่สัดส่วนก็เปลี่ยนตามรายได้ด้วย หากต้องการหาสัดส่วนรวมตลอดสามเดือน ให้รวมรายได้และค่าใช้จ่ายก่อน แล้วนำค่าใช้จ่ายรวม 62,500 บาท หารด้วยรายได้รวม 80,000 บาท คูณ 100 จะได้ 78.125%

วิธีนี้ต่างจากการนำเปอร์เซ็นต์ทั้งสามเดือนมาบวกแล้วหารสาม เพราะแต่ละเดือนมีรายได้ไม่เท่ากัน การรวมยอดก่อนจะสะท้อนสัดส่วนของเงินทั้งหมดในช่วงเวลานั้นได้ตรงกว่า

ไม่มีรายได้ในบางเดือน

หากรายได้เป็นศูนย์ จะไม่สามารถใช้สูตรเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้ตามปกติได้ เพราะไม่สามารถหารด้วยศูนย์ได้ ไม่ควรใส่ค่า 0% แทน เนื่องจากไม่ได้หมายความว่าไม่มีค่าใช้จ่าย แต่หมายถึงไม่มีฐานรายได้สำหรับคำนวณเปอร์เซ็นต์

ในกรณีนี้ควรบันทึกค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริงแยกต่างหาก เช่น ใช้เงินออม เงินสำรอง หรือเงินที่ได้รับจากแหล่งอื่น เพื่อให้เห็นว่าในเดือนที่ไม่มีรายได้ยังมีภาระใช้เงินเท่าไร

ใช้ค่าเฉลี่ยรายได้เพื่อวางแผนงบประมาณ

หากต้องการกำหนดงบประมาณสำหรับเดือนถัดไป สามารถนำรายได้สุทธิย้อนหลังหลายเดือนมาหาค่าเฉลี่ยได้ แต่ควรระวังเดือนที่มีรายได้พิเศษหรือรายได้สูงผิดปกติ เพราะอาจทำให้ค่าเฉลี่ยสูงกว่ารายได้ที่คาดว่าจะได้รับตามปกติ

อีกวิธีหนึ่งคือใช้รายได้ในระดับที่ค่อนข้างระมัดระวังเป็นฐานสำหรับกำหนดค่าใช้จ่ายประจำ และเก็บส่วนรายได้ที่เกินจากระดับดังกล่าวไว้รองรับเดือนที่รายได้น้อย วิธีนี้ช่วยลดความเสี่ยงจากการกำหนดภาระใช้จ่ายตามเดือนที่มีรายได้สูงเพียงครั้งเดียว

สรุปวิธีคำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้

การคำนวณเปอร์เซ็นต์ค่าใช้จ่ายต่อรายได้ทำได้โดยนำค่าใช้จ่ายรวมหารด้วยรายได้ในช่วงเวลาเดียวกัน แล้วคูณด้วย 100 สิ่งสำคัญคือเลือกฐานรายได้ให้เหมาะสม รวมค่าใช้จ่ายให้ครบ และแยกข้อมูลรายเดือนให้ชัดเจน โดยเฉพาะผู้ที่มีรายได้ไม่แน่นอน

เริ่มต้นได้ด้วยการรวบรวมรายได้สุทธิและค่าใช้จ่ายของเดือนล่าสุด จากนั้นใช้เครื่องคิดเลขของเว็บไซต์คำนวณสัดส่วน และนำผลลัพธ์ไปเปรียบเทียบกับเดือนก่อน เพื่อดูว่าค่าใช้จ่ายส่วนใดควรปรับให้เหมาะกับรายได้ของตนเอง