วิธีคำนวณจุดคุ้มทุนธุรกิจร้านค้าขนาดเล็ก

การคำนวณจุดคุ้มทุนธุรกิจร้านค้าขนาดเล็กต้องเริ่มจากการรวมต้นทุนคงที่ ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย และราคาขาย จากนั้นนำต้นทุนคงที่หารด้วยกำไรส่วนเกินต่อหน่วย เพื่อหาจำนวนสินค้าที่ต้องขายให้รายได้ครอบคลุมต้นทุนทั้งหมด หากขายสินค้าหลายชนิด ควรใช้อัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ยตามสัดส่วนยอดขาย และสามารถใช้ Excel หรือ Google Sheets ช่วยคำนวณเปอร์เซ็นต์และติดตามยอดขายจริงได้

จุดคุ้มทุนของร้านค้าขนาดเล็กหมายถึงอะไร

จุดคุ้มทุน หรือ Break-even Point คือระดับยอดขายที่ทำให้รายได้รวมเท่ากับต้นทุนรวมของร้านพอดี กล่าวคือ เงินที่ได้รับจากการขายสินค้าครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่นำมาคำนวณแล้ว แต่ยังไม่มีกำไรหรือขาดทุนตามสมมติฐานที่กำหนด หากยอดขายต่ำกว่าจุดนี้ ร้านอาจขาดทุน แต่เมื่อขายได้เกินจุดคุ้มทุน ส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจะช่วยสร้างกำไร หากต้นทุนและราคาขายยังเป็นไปตามสมมติฐานเดิม

สำหรับร้านค้าขนาดเล็ก เช่น ร้านขายของชำ ร้านเสื้อผ้า ร้านเครื่องเขียน หรือร้านขายสินค้าออนไลน์ การรู้จุดคุ้มทุนช่วยตอบคำถามว่า ต้องขายสินค้าให้ได้กี่ชิ้น หรือมียอดขายกี่บาทต่อเดือน จึงจะครอบคลุมค่าเช่า ค่าสาธารณูปโภค ต้นทุนสินค้า และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

• ยอดขายต่ำกว่าจุดคุ้มทุน: รายได้ยังไม่เพียงพอที่จะครอบคลุมต้นทุนรวม
• ยอดขายเท่ากับจุดคุ้มทุน: รายได้รวมเท่ากับต้นทุนรวมพอดี
• ยอดขายสูงกว่าจุดคุ้มทุน: มีโอกาสเกิดกำไรจากการดำเนินงาน หากไม่มีต้นทุนเพิ่มเติมที่ไม่ได้รวมไว้ในการคำนวณ

จุดคุ้มทุนจึงไม่ใช่ยอดขายเป้าหมายสุดท้ายของร้าน แต่เป็นระดับยอดขายขั้นต่ำที่ใช้วางแผนการดำเนินงาน ก่อนกำหนดเป้าหมายกำไร เงินสำรอง และเงินทุนหมุนเวียน ทั้งนี้ จุดคุ้มทุนทางบัญชีไม่ได้หมายความว่าร้านได้รับเงินลงทุนเริ่มต้นคืนครบแล้ว เพราะการคืนทุนต้องพิจารณาเงินลงทุนและกระแสเงินสดเพิ่มเติม

ทำไมร้านค้าขนาดเล็กจึงควรรู้จุดคุ้มทุน

ร้านที่มียอดขายสูงไม่ได้หมายความว่าจะมีกำไรเสมอไป เพราะเงินที่ได้รับจากลูกค้าส่วนหนึ่งต้องนำไปซื้อสินค้ามาทดแทน จ่ายค่าขนส่ง ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่ายประจำ หากเจ้าของร้านดูเฉพาะยอดขายโดยไม่แยกต้นทุน อาจเข้าใจผิดว่ากิจการมีผลประกอบการดีทั้งที่เงินเหลือไม่เพียงพอสำหรับค่าใช้จ่ายทั้งหมด

การคำนวณจุดคุ้มทุนช่วยให้เจ้าของร้านสามารถนำข้อมูลไปใช้ได้หลายด้าน ได้แก่

• กำหนดเป้าหมายยอดขาย: รู้ว่าต้องขายสินค้าให้ได้เท่าใดต่อเดือน และสามารถแบ่งเป้าหมายเป็นรายวันตามจำนวนวันที่เปิดร้าน
• ตรวจสอบราคาขาย: ประเมินว่าราคาปัจจุบันเหลือกำไรส่วนเกินเพียงพอสำหรับชดเชยต้นทุนคงที่หรือไม่
• วางแผนสั่งซื้อสินค้า: ใช้ข้อมูลยอดขายและต้นทุนประกอบการวางแผนสต็อก ลดความเสี่ยงจากการซื้อสินค้ามากเกินความต้องการ
• ประเมินความเป็นไปได้ของธุรกิจ: เปรียบเทียบยอดขายที่ต้องทำให้ได้กับจำนวนลูกค้าและกำลังขายที่ร้านมีอยู่จริง
• วางแผนเงินสด: เตรียมเงินสำรองสำหรับช่วงที่ยอดขายต่ำกว่าคาด โดยไม่เข้าใจผิดว่าการถึงจุดคุ้มทุนหมายถึงมีเงินสดเหลือเพียงพอแล้ว

เตรียมข้อมูลต้นทุนและราคาขายก่อนเริ่มคำนวณ

ก่อนใช้สูตรจุดคุ้มทุน ควรรวบรวมข้อมูลของร้านให้ครบและใช้ช่วงเวลาเดียวกัน เช่น คำนวณต้นทุนและยอดขายเป็นรายเดือนทั้งหมด เพื่อไม่ให้เกิดความคลาดเคลื่อนจากการนำค่าใช้จ่ายรายเดือนมาเปรียบเทียบกับยอดขายรายวัน

1. ต้นทุนคงที่ของร้าน

ต้นทุนคงที่ คือ ค่าใช้จ่ายที่โดยทั่วไปไม่เปลี่ยนแปลงตามจำนวนสินค้าที่ขายในช่วงเวลาที่กำหนด ตัวอย่างเช่น

• ค่าเช่าร้านหรือค่าเช่าพื้นที่ขายสินค้า
• เงินเดือนพนักงานประจำที่ไม่ได้คิดตามจำนวนสินค้าที่ขาย
• ค่าอินเทอร์เน็ตหรือค่าบริการรายเดือนตามสัญญา
• ค่าเช่าอุปกรณ์หรือค่าบริการระบบที่จ่ายเป็นประจำ

ให้รวมค่าใช้จ่ายเหล่านี้เป็นต้นทุนคงที่ของช่วงเวลาที่ต้องการวิเคราะห์ หากคำนวณรายเดือน ก็ต้องใช้ยอดรวมรายเดือนเช่นเดียวกัน ค่าใช้จ่ายบางรายการอาจเปลี่ยนแปลงเมื่อร้านขยายกิจการ เช่น ต้องเช่าพื้นที่เพิ่มหรือจ้างพนักงานเพิ่ม ดังนั้น ต้นทุนคงที่จึงเป็นต้นทุนที่ถือว่าคงเดิมภายใต้เงื่อนไขที่กำลังวิเคราะห์ ไม่ใช่ต้นทุนที่ไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

2. ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย

ต้นทุนแปรผัน คือ ต้นทุนที่เปลี่ยนแปลงตามจำนวนสินค้าที่ขายหรือผลิต สำหรับร้านค้าทั่วไป รายการนี้มักรวมต้นทุนที่เกิดขึ้นจากการขายสินค้าแต่ละชิ้นโดยตรง เช่น

• ต้นทุนซื้อสินค้ามาจำหน่ายต่อชิ้น
• ค่าบรรจุภัณฑ์ต่อชิ้นหรือค่าห่อสินค้า
• ค่าธรรมเนียมการขายที่คิดเป็นสัดส่วนของยอดขาย
• ค่าจัดส่งที่ร้านรับผิดชอบและเพิ่มขึ้นตามจำนวนคำสั่งซื้อ

ควรคำนวณต้นทุนแปรผันให้สอดคล้องกับหน่วยที่ใช้ขายจริง เช่น หากขายเป็นชิ้น ให้คำนวณต้นทุนต่อชิ้น หากขายเป็นชุด ให้ใช้ต้นทุนต่อชุด อย่านำต้นทุนรวมของสินค้าทั้งล็อตมาใส่เป็นต้นทุนต่อหน่วยโดยไม่หารด้วยจำนวนสินค้าที่เกี่ยวข้อง และควรตรวจสอบว่าไม่ได้รวมค่าใช้จ่ายรายการเดียวกันซ้ำสองครั้ง

3. ราคาขายต่อหน่วย

ราคาขายต่อหน่วย คือ จำนวนเงินที่ร้านได้รับจากการขายสินค้าแต่ละหน่วยตามราคาที่ใช้คำนวณ หากร้านมีส่วนลดหรือจัดโปรโมชันเป็นประจำ ควรพิจารณาราคาหลังหักส่วนลดที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่ใช้ราคาป้ายเพียงอย่างเดียว

ตัวอย่างเช่น ร้านตั้งราคาสินค้าไว้ 150 บาทต่อชิ้น แต่มีการลดราคาให้ลูกค้าบางกลุ่ม ราคาที่ได้รับจริงอาจต่ำกว่า 150 บาท หากนำราคาป้ายไปคำนวณโดยไม่คำนึงถึงส่วนลด จุดคุ้มทุนที่ได้อาจต่ำกว่าความเป็นจริง

4. กำไรส่วนเกินต่อหน่วย

กำไรส่วนเกินต่อหน่วย คือ เงินที่เหลือจากราคาขายหลังหักต้นทุนแปรผันของสินค้าหนึ่งหน่วย เงินส่วนนี้จะนำไปชดเชยต้นทุนคงที่ก่อน เมื่อครอบคลุมต้นทุนคงที่ครบแล้ว ส่วนที่เพิ่มขึ้นจึงจะช่วยสร้างกำไรจากการดำเนินงาน

กำไรส่วนเกินต่อหน่วย = ราคาขายต่อหน่วย - ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย

ตัวอย่างเช่น หากร้านขายสินค้าในราคา 150 บาทต่อชิ้น และมีต้นทุนแปรผัน 90 บาทต่อชิ้น กำไรส่วนเกินจะเท่ากับ 60 บาทต่อชิ้น เงิน 60 บาทนี้ไม่ใช่กำไรสุทธิทั้งหมด เพราะร้านยังต้องนำไปครอบคลุมต้นทุนคงที่ เช่น ค่าเช่าร้านและเงินเดือนพนักงาน

หากต้นทุนแปรผันต่อหน่วยเท่ากับหรือสูงกว่าราคาขาย กำไรส่วนเกินจะเป็นศูนย์หรือติดลบ ร้านควรตรวจสอบราคาขาย ต้นทุนสินค้า ส่วนลด และค่าใช้จ่ายต่อหน่วยก่อน เพราะสูตรจุดคุ้มทุนแบบพื้นฐานจะไม่สามารถให้จุดคุ้มทุนที่มีความหมายในทางปฏิบัติได้เมื่อกำไรส่วนเกินไม่เป็นบวก

สูตรคำนวณจุดคุ้มทุนอย่างง่าย

การคำนวณจุดคุ้มทุนมีทั้งแบบหาจำนวนหน่วยสินค้าที่ต้องขายและแบบหายอดขายรวมเป็นเงินบาท ควรเลือกสูตรให้ตรงกับคำถามที่ต้องการตอบ และตรวจสอบให้แน่ใจว่าข้อมูลต้นทุนอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน

สูตรหาจำนวนสินค้าที่ต้องขาย

จุดคุ้มทุน (หน่วย) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ กำไรส่วนเกินต่อหน่วย

เมื่อแทนสูตรกำไรส่วนเกินลงไป จะได้ว่า

จุดคุ้มทุน (หน่วย) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ (ราคาขายต่อหน่วย - ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย)

สูตรนี้เหมาะกับสินค้าที่มีราคาขายและต้นทุนแปรผันต่อหน่วยค่อนข้างสม่ำเสมอ หากผลลัพธ์เป็นเศษส่วน ควรปัดขึ้นเป็นจำนวนเต็มถ้าสินค้าขายเป็นชิ้น เพื่อให้จำนวนขายครอบคลุมต้นทุนได้จริง

สูตรหาจุดคุ้มทุนเป็นยอดขายเงินบาท

หากร้านต้องการทราบว่าต้องมียอดขายรวมกี่บาท โดยเฉพาะร้านที่ขายสินค้าหลายชนิด สามารถใช้สูตรอัตรากำไรส่วนเกินได้ดังนี้

อัตรากำไรส่วนเกิน = (ยอดขายรวม - ต้นทุนแปรผันรวม) ÷ ยอดขายรวม

จุดคุ้มทุน (บาท) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ อัตรากำไรส่วนเกิน

อัตรากำไรส่วนเกินที่ใช้ในสูตรต้องเป็นเลขทศนิยม เช่น 25% ใช้ค่า 0.25 ในการหาร หากคำนวณจากยอดขายและต้นทุนแปรผันที่อยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน จะช่วยให้เห็นว่ายอดขายรวมเท่าใดจึงจะเพียงพอสำหรับครอบคลุมต้นทุนคงที่

ตัวอย่างการคำนวณจุดคุ้มทุนสำหรับร้านค้าขนาดเล็ก

สมมติว่าร้านขายสินค้าแห่งหนึ่งมีข้อมูลต่อเดือนดังนี้ ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างเพื่ออธิบายวิธีคำนวณ ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายมาตรฐานของร้านค้าทุกแห่ง

รายการ	จำนวนเงิน
ค่าเช่าร้านและค่าใช้จ่ายคงที่อื่น ๆ	12,000 บาทต่อเดือน
ราคาขายสินค้า	100 บาทต่อชิ้น
ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย	60 บาทต่อชิ้น
กำไรส่วนเกินต่อหน่วย	40 บาท

100 - 60 = 40 บาทต่อชิ้น

สินค้าหนึ่งชิ้นจึงสร้างกำไรส่วนเกิน 40 บาท เพื่อนำไปชดเชยต้นทุนคงที่ของร้าน

จุดคุ้มทุน = 12,000 ÷ 40
           = 300 ชิ้นต่อเดือน

ร้านต้องขายสินค้าอย่างน้อย 300 ชิ้นต่อเดือนจึงจะถึงจุดคุ้มทุนภายใต้สมมติฐานนี้ หากร้านเปิด 30 วันต่อเดือน จะเทียบเท่ากับเฉลี่ยวันละ 10 ชิ้น แต่ยอดขายจริงในแต่ละวันอาจไม่เท่ากัน จึงควรติดตามทั้งยอดขายรายวันและยอดสะสมรายเดือน

ยอดขาย ณ จุดคุ้มทุน = 300 × 100
                    = 30,000 บาทต่อเดือน

ตรวจสอบได้จากต้นทุนคงที่ 12,000 บาท บวกต้นทุนแปรผัน 18,000 บาท ซึ่งมาจาก 300 ชิ้น × 60 บาท รวมเป็นต้นทุน 30,000 บาทเท่ากับรายได้จากการขาย

ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่าจุดคุ้มทุนเป็นผลจากความสัมพันธ์ระหว่างต้นทุนคงที่ ราคาขาย และต้นทุนแปรผัน หากรายการใดเปลี่ยนแปลง ก็ควรคำนวณใหม่เพื่อให้ได้เป้าหมายยอดขายที่เหมาะสมกับสถานการณ์ล่าสุด

การคิดเปอร์เซ็นต์เพื่อวิเคราะห์จุดคุ้มทุน

การคิดเปอร์เซ็นต์ช่วยให้เจ้าของร้านเข้าใจสัดส่วนต้นทุนและกำไรส่วนเกินได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเมื่อสินค้าหลายชนิดมีราคาขายต่างกัน การดูเฉพาะจำนวนเงินบาทอาจทำให้เปรียบเทียบสินค้าได้ยาก แต่เมื่อแปลงเป็นร้อยละจะเห็นว่ายอดขายแต่ละบาทเหลือส่วนต่างสำหรับชดเชยต้นทุนคงที่มากน้อยเพียงใด

ดูเพิ่มเติม: คิดเปอร์เซ็นต์กำไรขาดทุนจากต้นทุน พร้อมสูตรและตัวอย่าง | เครื่องคิดเลข

คิดเปอร์เซ็นต์ Excel เพื่อคำนวณอัตรากำไรส่วนเกิน

ร้านค้าที่บันทึกยอดขายและต้นทุนใน Excel สามารถใช้สูตรคำนวณเปอร์เซ็นต์เพื่อลดการคำนวณด้วยมือ และปรับตัวเลขได้ทันทีเมื่อราคาขายหรือต้นทุนเปลี่ยนไป ตัวอย่างการจัดตารางมีดังนี้

เซลล์	ข้อมูล	ค่าตัวอย่างหรือสูตร
B2	ต้นทุนคงที่ต่อเดือน	12000
B3	ราคาขายต่อหน่วย	100
B4	ต้นทุนแปรผันต่อหน่วย	60
B5	กำไรส่วนเกินต่อหน่วย	=B3-B4
B6	อัตรากำไรส่วนเกิน	=B5/B3
B7	จุดคุ้มทุนเป็นจำนวนชิ้น	=B2/B5
B8	จุดคุ้มทุนเป็นยอดขาย	=B2/B6

ในเซลล์ B6 สูตร =B5/B3 จะได้ค่า 0.4 หรือ 40% หากต้องการให้แสดงเป็นเปอร์เซ็นต์ ให้เลือกเซลล์แล้วใช้รูปแบบเปอร์เซ็นต์ โดยไม่จำเป็นต้องคูณ 100 เพิ่มในสูตร เมื่อใช้รูปแบบนี้ Excel จะแสดงค่า 0.4 เป็น 40%

หากต้องการคิดเปอร์เซ็นต์ Excel สูตรแบบทั่วไป สามารถใช้ =ส่วนที่ต้องการเปรียบเทียบ/จำนวนฐาน แล้วจัดรูปแบบเซลล์เป็นเปอร์เซ็นต์ได้เช่นกัน ตัวอย่างเช่น หากยอดขายอยู่ใน B10 และต้นทุนแปรผันรวมอยู่ใน C10 สูตร =(B10-C10)/B10 จะให้ค่าอัตรากำไรส่วนเกินของยอดขายแถวนั้น

เมื่อใช้สูตรจุดคุ้มทุน ควรตรวจสอบว่าราคาขายมากกว่าต้นทุนแปรผัน และเซลล์ที่นำมาหารไม่เป็นศูนย์ หากข้อมูลยังไม่ครบ อาจใช้ฟังก์ชัน IF เพื่อป้องกันการแสดงข้อผิดพลาด เช่น =IF(OR(B3<=0,B5<=0),"ตรวจสอบข้อมูล",B2/B5) สำหรับการคำนวณจำนวนหน่วย

คิดเปอร์เซ็นต์ Google Sheets สำหรับติดตามยอดขายร้าน

Google Sheets สามารถใช้สูตรลักษณะเดียวกับ Excel เพื่อคำนวณต้นทุน อัตรากำไรส่วนเกิน และจุดคุ้มทุน เหมาะสำหรับร้านที่ต้องการบันทึกยอดขายเป็นตารางและเข้าถึงข้อมูลจากอุปกรณ์ที่ใช้งานบัญชีเดียวกัน

ตัวอย่างเช่น หากเซลล์ B2 เป็นยอดขายรวม และ C2 เป็นต้นทุนแปรผันรวม สามารถใช้สูตรต่อไปนี้ใน Google Sheets ได้

=(B2-C2)/B2

จากนั้นกำหนดรูปแบบเซลล์เป็นเปอร์เซ็นต์ เพื่อแสดงอัตรากำไรส่วนเกินของยอดขาย หากต้องการคำนวณยอดขาย ณ จุดคุ้มทุน โดยให้ B3 เป็นต้นทุนคงที่รวม และ D2 เป็นอัตรากำไรส่วนเกิน สามารถใช้สูตร

=B3/D2

ตัวอย่างเช่น ต้นทุนคงที่เท่ากับ 12,000 บาท และอัตรากำไรส่วนเกินเท่ากับ 40% ซึ่งบันทึกเป็น 0.4 ในเซลล์ D2 ผลลัพธ์จะเป็นยอดขาย ณ จุดคุ้มทุน 30,000 บาท หากกรอกอัตรากำไรเป็นเลข 40 แทน 40% สูตรจะให้ผลไม่ถูกต้อง จึงควรตรวจสอบรูปแบบข้อมูลก่อนคำนวณ

สิ่งที่ต้องการคำนวณ	ตัวอย่างสูตรใน Excel หรือ Google Sheets	ผลที่ได้
กำไรส่วนเกินต่อหน่วย	=B3-B4	40 บาท
อัตรากำไรส่วนเกิน	=(B3-B4)/B3	40%
จุดคุ้มทุนเป็นจำนวนชิ้น	=B2/(B3-B4)	300 ชิ้น
จุดคุ้มทุนเป็นยอดขาย	=B2/((B3-B4)/B3)	30,000 บาท

สูตรในตารางนี้สมมติว่า B2 เป็นต้นทุนคงที่ B3 เป็นราคาขายต่อหน่วย และ B4 เป็นต้นทุนแปรผันต่อหน่วย ส่วนการคำนวณยอดขายรวมในแถวสุดท้ายใช้สมมติฐานว่าร้านขายสินค้าชนิดเดียว หรือใช้อัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ยที่เหมาะสมกับสินค้าหลายชนิดแล้ว

เปรียบเทียบการคำนวณด้วยมือ Excel และ Google Sheets

วิธี	เหมาะกับกรณีใด	ข้อควรระวัง
คำนวณด้วยมือ	ตรวจสอบตัวเลขเบื้องต้นหรือมีข้อมูลเพียงไม่กี่รายการ	ต้องตรวจสอบการแทนค่าและการหารด้วยตนเอง
Excel	จัดทำตารางต้นทุน ยอดขาย และวิเคราะห์หลายสถานการณ์	ตรวจสอบการอ้างอิงเซลล์และรูปแบบเปอร์เซ็นต์
Google Sheets	บันทึกยอดขายเป็นตารางและแก้ไขข้อมูลในไฟล์ร่วมกัน	กำหนดสิทธิ์การเข้าถึงและตรวจสอบสูตรก่อนใช้ข้อมูลตัดสินใจ

ทั้งสามวิธีให้ผลลัพธ์ทางคณิตศาสตร์เหมือนกันเมื่อใช้ข้อมูลและสูตรเดียวกัน ความแตกต่างอยู่ที่ความสะดวกในการบันทึกข้อมูล ตรวจสอบย้อนหลัง และปรับสมมติฐาน หากร้านมีรายการสินค้าจำนวนมาก การใช้ตารางคำนวณจะช่วยให้ตรวจสอบผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงราคาและต้นทุนได้ง่ายขึ้น

คำนวณจุดคุ้มทุนเมื่อร้านขายสินค้าหลายชนิด

หากร้านค้าขนาดเล็กขายสินค้าหลายประเภท เช่น เครื่องดื่ม ขนม และของใช้ในบ้าน การใช้ราคาขายและต้นทุนของสินค้าเพียงชนิดเดียวอาจทำให้ผลคลาดเคลื่อน เพราะสินค้าแต่ละประเภทมีราคาขาย ต้นทุนแปรผัน และกำไรส่วนเกินแตกต่างกัน

วิธีที่เหมาะสมคือคำนวณกำไรส่วนเกินของสินค้าแต่ละชนิด แล้วประมาณอัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ยตามสัดส่วนยอดขายจริงของร้าน เพื่อใช้หายอดขายรวมที่ต้องทำให้ได้ในแต่ละเดือน

ขั้นตอนคำนวณจุดคุ้มทุนสำหรับสินค้าหลายประเภท

1. แยกข้อมูลสินค้า: บันทึกราคาขายต่อหน่วยและต้นทุนแปรผันต่อหน่วยของสินค้าแต่ละชนิด
2. คำนวณกำไรส่วนเกิน: นำราคาขายลบต้นทุนแปรผันต่อหน่วยของสินค้านั้น
3. ประมาณสัดส่วนยอดขาย: ใช้ข้อมูลในช่วงเวลาที่เหมาะสมเพื่อหาว่าสินค้าแต่ละชนิดสร้างรายได้เป็นสัดส่วนเท่าใดของยอดขายรวม
4. หาอัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ย: คูณอัตรากำไรส่วนเกินของสินค้าแต่ละชนิดด้วยสัดส่วนยอดขาย แล้วนำผลลัพธ์มารวมกัน
5. คำนวณจุดคุ้มทุน: นำต้นทุนคงที่รวมต่อเดือนหารด้วยอัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ย เพื่อหายอดขายรวมที่ต้องทำให้ได้ต่อเดือน

ตัวอย่างเช่น ร้านค้าขายสินค้า 2 ประเภท โดยสินค้าชนิดแรกมีอัตรากำไรส่วนเกิน 30% และสร้างยอดขาย 60% ของร้าน ส่วนสินค้าชนิดที่สองมีอัตรากำไรส่วนเกิน 20% และสร้างยอดขาย 40% ของร้าน

รายการ	อัตรากำไรส่วนเกิน	สัดส่วนยอดขาย	ผลคูณ
สินค้าชนิดแรก	30%	60%	18%
สินค้าชนิดที่สอง	20%	40%	8%
รวม	-	100%	26%

จากตัวอย่าง อัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ยของร้านเท่ากับ 26% หากร้านมีต้นทุนคงที่เดือนละ 13,000 บาท จะต้องมียอดขายประมาณ 50,000 บาทต่อเดือนจึงจะถึงจุดคุ้มทุน โดยคำนวณจาก 13,000 ÷ 0.26

ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณภายใต้สมมติฐานว่าสัดส่วนยอดขายและอัตรากำไรส่วนเกินของสินค้ายังคงเดิม หากลูกค้าเปลี่ยนไปซื้อสินค้าที่มีกำไรส่วนเกินต่ำกว่าเดิม จุดคุ้มทุนก็อาจสูงขึ้นได้

หากต้องการคำนวณสินค้าหลายชนิดในตาราง สามารถกำหนดคอลัมน์สำหรับชื่อสินค้า ราคาขาย ต้นทุนแปรผัน จำนวนขาย ยอดขายรวม และอัตรากำไรส่วนเกินได้ โดยเริ่มจากคำนวณยอดขายของสินค้าแต่ละชนิดจากราคาขายคูณจำนวนขาย แล้วหารยอดขายสินค้านั้นด้วยยอดขายรวมเพื่อหาสัดส่วนยอดขาย

ตัวอย่างเช่น หากยอดขายของสินค้าแต่ละชนิดอยู่ในคอลัมน์ E และอัตรากำไรส่วนเกินอยู่ในคอลัมน์ F สามารถใช้สูตร =E2/SUM(E$2:E$10) เพื่อหาสัดส่วนยอดขายของรายการในแถวที่ 2 และใช้สูตร =G2*F2 เพื่อหาผลคูณของสัดส่วนยอดขายกับอัตรากำไรส่วนเกิน โดยกำหนดให้ G2 เป็นสัดส่วนยอดขายที่คำนวณไว้ จากนั้นรวมผลคูณทุกแถวเพื่อหาอัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ย

ควรตรวจสอบว่าผลรวมสัดส่วนยอดขายเท่ากับ 100% และรายการสินค้าในตารางครอบคลุมยอดขายทั้งหมดที่ต้องการวิเคราะห์ หากมีสินค้าคืน ส่วนลด หรือค่าธรรมเนียมที่ไม่ได้รวมในต้นทุน ต้องปรับข้อมูลก่อนใช้ผลลัพธ์วางแผน

กรณีที่สัดส่วนยอดขายเปลี่ยนแปลง

หากร้านมีสินค้าตามฤดูกาล มีโปรโมชันบ่อย หรือขายสินค้าหลายกลุ่มที่มีอัตรากำไรแตกต่างกันมาก ควรคำนวณแยกตามสถานการณ์ เช่น เดือนปกติและเดือนที่มีโปรโมชัน เพื่อไม่ให้ใช้ค่าเฉลี่ยเพียงค่าเดียวกับทุกช่วงเวลา

หากต้องการทราบจำนวนชิ้นที่ต้องขาย ควรกำหนดสัดส่วนสินค้าที่คาดว่าจะขายได้ก่อน แล้วคำนวณจำนวนสินค้าตามสัดส่วนนั้น เพราะไม่สามารถนำยอดขายรวมมาแปลงเป็นจำนวนชิ้นที่แน่นอนได้หากไม่ทราบราคาขายและส่วนผสมของสินค้า

นำผลคำนวณไปตั้งเป้าหมายยอดขายรายวัน

เมื่อทราบจุดคุ้มทุนรายเดือนแล้ว เจ้าของร้านสามารถนำตัวเลขไปแบ่งเป็นเป้าหมายรายวันเพื่อใช้ติดตามผลได้ หากจุดคุ้มทุนอยู่ที่ 30,000 บาทต่อเดือน และร้านเปิด 30 วันต่อเดือน จะเทียบเท่ากับยอดขายเฉลี่ยวันละ 1,000 บาท แต่ตัวเลขนี้เป็นเพียงการเฉลี่ยเพื่อวางแผน ไม่ได้หมายความว่าทุกวันต้องมียอดขายเท่ากัน

ร้านที่มีวันขายดีและวันขายช้าควรดูยอดขายสะสมร่วมด้วย เช่น เปรียบเทียบยอดขายจริงกับเป้าหมายสะสมในช่วงกลางเดือน หากยอดขายต่ำกว่าแผน เจ้าของร้านจะมีเวลาตรวจสอบสาเหตุและปรับแผนก่อนสิ้นเดือน

การตั้งเป้าหมายรายวันควรพิจารณาจำนวนลูกค้าเฉลี่ย จำนวนสินค้าที่ลูกค้าซื้อต่อครั้ง เวลาที่เปิดร้าน และกำลังให้บริการด้วย หากยอดขายที่ต้องทำให้ได้สูงกว่าความเป็นไปได้ของร้านอย่างต่อเนื่อง ควรกลับไปทบทวนโครงสร้างต้นทุนและราคาขาย ไม่ใช่เพิ่มเป้าหมายโดยไม่มีข้อมูลรองรับ

จุดคุ้มทุนต่างจากระยะเวลาคืนทุนอย่างไร

จุดคุ้มทุนและระยะเวลาคืนทุนเป็นตัวชี้วัดคนละเรื่อง จุดคุ้มทุนในที่นี้หมายถึงระดับยอดขายที่รายได้ครอบคลุมต้นทุนของการดำเนินงานตามช่วงเวลาที่กำหนด ส่วนระยะเวลาคืนทุนหมายถึงระยะเวลาที่ต้องใช้เพื่อให้เงินสดที่กิจการสร้างขึ้นสะสมได้เท่ากับเงินลงทุนเริ่มต้น ภายใต้สมมติฐานที่ใช้ประมาณการ

ตัวอย่างเช่น ร้านอาจมียอดขายถึงจุดคุ้มทุนในแต่ละเดือน แต่ยังต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่งกว่าจะได้เงินลงทุนสำหรับค่าตกแต่งร้าน อุปกรณ์ และเงินเริ่มต้นกลับคืนมา เพราะจุดคุ้มทุนจากการดำเนินงานไม่ได้หักล้างเงินลงทุนเริ่มต้นทั้งหมดโดยอัตโนมัติ

หากต้องการประมาณระยะเวลาคืนทุนอย่างง่าย อาจนำเงินลงทุนเริ่มต้นหารด้วยกระแสเงินสดสุทธิเฉลี่ยต่อเดือนที่คาดว่าจะได้รับ แต่ควรระวังว่ากำไรทางบัญชีไม่จำเป็นต้องเท่ากับเงินสดสุทธิ และผลจริงอาจเปลี่ยนแปลงตามยอดขาย สต็อกสินค้า ค่าใช้จ่าย และเงินที่ต้องนำกลับไปลงทุนเพิ่มเติม

ถ้าจุดคุ้มทุนสูงเกินไป ควรปรับแผนร้านอย่างไร

เมื่อคำนวณแล้วพบว่าร้านต้องขายมากเกินกว่าที่ทำได้จริง อย่าเพิ่งตั้งเป้ายอดขายให้สูงขึ้นเพียงอย่างเดียว ควรตรวจสอบก่อนว่าจุดคุ้มทุนสูงเพราะต้นทุนคงที่มาก ต้นทุนแปรผันสูง ราคาขายต่ำ หรือสินค้าที่ขายส่วนใหญ่ให้กำไรส่วนเกินน้อย

ทบทวนต้นทุนคงที่

ตรวจสอบค่าเช่า ค่าบริการรายเดือน ค่าอุปกรณ์ และค่าใช้จ่ายประจำอื่น ๆ ว่ามีรายการใดลดได้โดยไม่กระทบต่อการดำเนินงาน เช่น ปรับการใช้พื้นที่ ลดบริการที่ไม่จำเป็น หรือทบทวนสัญญาที่ใกล้ครบกำหนด การลดต้นทุนคงที่ช่วยลดจุดคุ้มทุนได้เมื่อปัจจัยอื่นคงเดิม แต่ไม่ควรตัดค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต่อคุณภาพสินค้า ความปลอดภัย หรือการให้บริการลูกค้าเพียงเพื่อให้ตัวเลขดูดีขึ้น

ลดต้นทุนแปรผันโดยไม่ลดคุณภาพ

ลองเปรียบเทียบราคาจากผู้จำหน่าย ตรวจสอบการสูญเสียจากสินค้าชำรุดหรือหมดอายุ และทบทวนต้นทุนบรรจุภัณฑ์หรือค่าธรรมเนียมการขาย หากลดต้นทุนต่อหน่วยได้โดยไม่ทำให้คุณภาพลดลง กำไรส่วนเกินต่อหน่วยจะเพิ่มขึ้น และร้านจะต้องขายน้อยลงเพื่อครอบคลุมต้นทุนคงที่

อย่างไรก็ตาม ควรพิจารณาต้นทุนทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนผู้จำหน่ายหรือวิธีจัดส่งด้วย ไม่ควรตัดสินใจจากราคาซื้อที่ถูกกว่าเพียงอย่างเดียว

พิจารณาราคาขายและส่วนผสมสินค้า

การเพิ่มราคาขายอาจช่วยเพิ่มกำไรส่วนเกินต่อหน่วยได้หากต้นทุนแปรผันไม่เปลี่ยน แต่ควรพิจารณาราคาของคู่แข่ง ความเต็มใจจ่ายของลูกค้า และความเป็นไปได้ที่จำนวนขายจะลดลงก่อนปรับราคา เจ้าของร้านอาจทดลองปรับราคากับสินค้าบางกลุ่มก่อน แล้วเปรียบเทียบรายได้ จำนวนชิ้นที่ขายได้ และกำไรส่วนเกินก่อนกับหลังการเปลี่ยนแปลง

หากร้านมีสินค้าที่สร้างกำไรส่วนเกินสูงและต่ำแตกต่างกัน ควรตรวจสอบว่าสินค้ากลุ่มใดมีโอกาสขายเพิ่ม โดยพิจารณาความต้องการของลูกค้าและผลกำไรรวม ไม่ควรเลือกขายเฉพาะสินค้าที่มีอัตรากำไรสูงโดยไม่คำนึงถึงจำนวนขายและบทบาทของสินค้าอื่นในร้าน

ข้อควรระวังเมื่อใช้สูตรและตารางคำนวณ

• ใช้ช่วงเวลาเดียวกัน: อย่านำต้นทุนคงที่รายเดือนมาเทียบกับยอดขายรายวันโดยไม่ปรับช่วงเวลาให้ตรงกัน
• ตรวจสอบต้นทุนที่ตกหล่น: รวมต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการขายจริง เช่น ค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าธรรมเนียม และส่วนลดที่ร้านรับภาระ
• แยกกำไรส่วนเกินออกจากกำไรสุทธิ: กำไรส่วนเกินยังต้องนำไปชดเชยต้นทุนคงที่ก่อน
• ระวังการใช้เปอร์เซ็นต์ผิดฐาน: อัตรากำไรส่วนเกินใช้ยอดขายเป็นฐาน ไม่ใช่ต้นทุนซื้อสินค้า
• ตรวจสอบสูตรใน Excel และ Google Sheets: ดูการอ้างอิงเซลล์ รูปแบบเปอร์เซ็นต์ และการหารด้วยศูนย์ก่อนนำผลไปใช้
• ทบทวนสมมติฐานเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน: หากราคาซื้อ ราคาขาย ค่าธรรมเนียม หรือสัดส่วนสินค้าที่ขายเปลี่ยนไป ควรคำนวณจุดคุ้มทุนใหม่
• อย่ามองจุดคุ้มทุนเป็นการรับประกันกำไร: ผลลัพธ์เป็นการประมาณภายใต้สมมติฐาน ไม่ได้ยืนยันว่าร้านจะขายได้ตามเป้าหมายหรือไม่มีค่าใช้จ่ายอื่นเกิดขึ้น

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวิธีคำนวณจุดคุ้มทุนธุรกิจร้านค้าขนาดเล็ก

จุดคุ้มทุนของร้านค้าขนาดเล็กคำนวณอย่างไร

หากต้องการจำนวนชิ้นที่ต้องขาย ให้นำต้นทุนคงที่รวมต่อช่วงเวลาหารด้วยราคาขายต่อหน่วยลบต้นทุนแปรผันต่อหน่วย หากต้องการยอดขายรวมเป็นเงินบาท ให้นำต้นทุนคงที่รวมหารด้วยอัตรากำไรส่วนเกิน โดยต้องใช้อัตราที่เหมาะสมกับสินค้าที่ร้านขาย

คิดเปอร์เซ็นต์เพื่อหาจุดคุ้มทุนต้องใช้สูตรใด

ใช้สูตรเปอร์เซ็นต์เท่ากับจำนวนที่ต้องการเปรียบเทียบหารด้วยจำนวนฐาน แล้วคูณ 100 สำหรับอัตรากำไรส่วนเกิน ให้ใช้ยอดขายลบต้นทุนแปรผัน แล้วหารด้วยยอดขาย จากนั้นแปลงเป็นเปอร์เซ็นต์หรือใช้เลขทศนิยมในการคำนวณจุดคุ้มทุน

หากยอดขายอยู่ใน B2 และต้นทุนแปรผันรวมอยู่ใน C2 ใช้สูตร =(B2-C2)/B2 แล้วกำหนดรูปแบบเซลล์เป็นเปอร์เซ็นต์ หากต้องการหาจุดคุ้มทุนเป็นยอดขาย โดยต้นทุนคงที่อยู่ใน D2 และอัตรากำไรส่วนเกินอยู่ใน E2 ให้ใช้ =D2/E2 และตรวจสอบว่า E2 มากกว่าศูนย์

คิดเปอร์เซ็นต์ Google Sheets ต่างจาก Excel หรือไม่

หลักการคำนวณเปอร์เซ็นต์เหมือนกัน โดยทั่วไปสามารถใช้สูตรหารและการจัดรูปแบบเปอร์เซ็นต์แบบเดียวกันได้ เช่น =(B2-C2)/B2 เพื่อหาอัตรากำไรส่วนเกิน ความแตกต่างอยู่ที่วิธีจัดการไฟล์และการทำงานร่วมกัน ไม่ใช่หลักคณิตศาสตร์ของสูตร

คิดเปอร์เซ็นต์ 100% หมายถึงอะไรในการคำนวณต้นทุน

100% หมายถึงจำนวนทั้งหมดเมื่อเทียบกับฐานที่กำหนด เช่น ยอดขายรวมถือเป็น 100% ของยอดขาย หากต้นทุนแปรผันเท่ากับ 60% ของยอดขาย ก็จะเหลือกำไรส่วนเกิน 40% ของยอดขายในกรณีที่มีเพียงต้นทุนแปรผันตามสมมติฐานนั้น ทั้งนี้ เปอร์เซ็นต์ต้องใช้ฐานเดียวกันจึงจะนำมาเปรียบเทียบได้อย่างถูกต้อง

ร้านที่ขายสินค้าหลายชนิดควรใช้สินค้าใดคำนวณจุดคุ้มทุน

ควรคำนวณอัตรากำไรส่วนเกินของสินค้าแต่ละชนิด แล้วหาค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักตามสัดส่วนยอดขายจริง เพื่อให้สะท้อนส่วนผสมสินค้าที่ร้านขายได้ ไม่ควรใช้กำไรส่วนเกินของสินค้าชนิดเดียวแทนสินค้าทั้งร้านหากอัตรากำไรแตกต่างกันมาก

ยอดขายถึงจุดคุ้มทุนแล้วถือว่าร้านมีกำไรหรือไม่

ยังไม่ถือว่ามีกำไร เพราะจุดคุ้มทุนเป็นระดับที่รายได้รวมเท่ากับต้นทุนรวมตามข้อมูลที่ใช้คำนวณ หากต้องการให้ร้านมีกำไร ต้องมียอดขายสูงกว่าจุดคุ้มทุนหรือปรับโครงสร้างต้นทุนให้เหมาะสม โดยต้องพิจารณาค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมที่อาจเกิดขึ้นด้วย

ถ้าจุดคุ้มทุนสูงกว่ายอดขายที่ร้านทำได้ ควรเริ่มแก้จากตรงไหน

เริ่มจากตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล แล้วแยกดูต้นทุนคงที่ ต้นทุนแปรผัน และกำไรส่วนเกินตามประเภทสินค้า จากนั้นเปรียบเทียบแนวทางลดค่าใช้จ่าย ปรับราคาขาย หรือปรับส่วนผสมสินค้า พร้อมคำนวณจุดคุ้มทุนใหม่ก่อนตัดสินใจ

ควรคำนวณจุดคุ้มทุนบ่อยแค่ไหน

ควรตรวจสอบเป็นระยะและคำนวณใหม่เมื่อค่าเช่า ราคาซื้อสินค้า ราคาขาย ค่าธรรมเนียม หรือสัดส่วนยอดขายเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ การบันทึกข้อมูลรายเดือนใน Excel หรือ Google Sheets ช่วยให้เปรียบเทียบผลคำนวณกับยอดขายจริงและเห็นสาเหตุที่ทำให้จุดคุ้มทุนเปลี่ยนไปได้ง่ายขึ้น

สรุป: ใช้จุดคุ้มทุนวางแผนร้านให้มีข้อมูลรองรับ

วิธีคำนวณจุดคุ้มทุนธุรกิจร้านค้าขนาดเล็กเริ่มจากการแยกต้นทุนคงที่และต้นทุนแปรผัน หาราคาขายและกำไรส่วนเกินให้ถูกต้อง แล้วเลือกสูตรคำนวณเป็นจำนวนหน่วยหรือยอดขายรวมตามความต้องการ หากร้านขายสินค้าหลายชนิด ควรใช้อัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ยที่สะท้อนสัดส่วนยอดขายจริง

การคิดเปอร์เซ็นต์ช่วยให้เข้าใจสัดส่วนต้นทุนและกำไรส่วนเกิน ขณะที่ Excel และ Google Sheets ช่วยจัดเก็บข้อมูล ตรวจสอบสูตร และทดลองสถานการณ์ต่าง ๆ ได้สะดวกขึ้น อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์จะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อข้อมูลถูกต้องและมีการทบทวนตามสถานการณ์จริงของร้าน

เมื่อทราบจุดคุ้มทุนแล้ว เจ้าของร้านสามารถนำตัวเลขไปตั้งเป้ายอดขาย วางแผนสั่งสินค้า และประเมินความเป็นไปได้ของกิจการได้ดีขึ้น โดยควรใช้จุดคุ้มทุนเป็นเครื่องมือประกอบการตัดสินใจร่วมกับข้อมูลเงินสด สต็อกสินค้า และความต้องการของลูกค้า ไม่ใช่ใช้เป็นตัวเลขรับประกันผลกำไร

Sources

• Calculate your breakeven point, margin and markup | Business Victoria